Skip to main content

AHSIJOLNIENG THUSIM

     Ahsijolnieng Thusim

Masanglaiyin mel-hoija kithang tah nungah khat ana umin amanu chu amin Ahsijolneng akiti. Chulai phat chun Gollhang ni ma hi ahoilhon le ahat lhon kibang chet a umkit in, amani chu khatpa min Palchatot ahin khatpa chu Mumchatot akiti.
Nikhat Palchatot le Mumchatot akihou lhonle nungah mel-hoi minthang Ahsijolneng thu ahinsei doh lhon tan ahi. Ajeh chu amel-hoina chu gamsunga mijousen kihoulim na’a aman jengu ahi. Amani golcha jong akhon khonan Ahsijolneng hel hite akiti lhon tan ahi. Amani, Palchatot chu mihaosa cha ahin chule Mumchatot chu migenthei cha ahijeh in mikitah khat in ahungkhang len in ahi. Hijeh chu jousei theilou le mikhoto them tah gollhang khat jong ahi. Hichun Mumchatot in Palchatot koma, “Golpa ahileh koijoh iche masat dingham?” atin ahileh Palchatot chun “Gol ken hel masange” atin Palchatot chu Ahsijolneng heldin ache tan ahi.
Palchatot chu ache che le lampia Nupi khat in Twi anakhaijin ahi.  Nupinu chun “Nangpa hoija nache ding ham?” atile amanjong “Ahsijolneng hel’a cheding kahin, eidei nadem” atile amanun jong “deipon nate katwipoh hi neihung pat tan” atin ahi. Palchatot jong alung ahangin atwithei apatdoh bang akisan toltoh asotbeh in adalha tan ahi. Palchatot jong ache kit’a ahile munkhat’a hin nupi khat in thing anachomin, amanun jong “nangpa hoija cheding nahim” anati le amapan jong “Ahsijolneng hel’a kache ding ahin, eidei nadem ?’ atile amanun jong dei pon nate kathingpoh hi neihung pat tan ati le amapa alunghang in a Beng chutoh tol’a ason opden in adalha kit tai. Palchatot jong chua konin ache che kit’a ahile munkhat’a hin pasal khat in Sum anasuijin ahi. Amanpan, “Nangpa hoija che ding nahim atile amapan, “Ahsijolneng hel’a cheding kahin eidei nadem?” atikit le khatpan jong dei pon nate ka Sumsui hi neihung suihu tan atileh Palchatot jong alung hangin asumsui chu agatuh keh peh in adalha tai. Chua patchu ache che kit in ahile munkhat a hin Gulngong san khat hi Sachepthang’ah ana oh tan ahi.  Hichun Gulngong jong eihuhdoh ding khat ahunge tin kinem tah in, “Nangpa hoija nache ding ham?” tia adoh le amapan jong “Ahsijolneng hel’a kache ding ahin eidei nadem?” atile Gulngongsan chun “Deipon nate, neihung sutlham tan” atileh Palchatot jong alung ahang behseh in  koi suhlhah malah chun agaluoi gah cheh peh joh tan ahi. Palchatot jong ache che kit’a ahile munkhat a Lomlhang khat anabungun lou anavat un ahi. Amahon “Vo Nangpa, hoija nache ding ham?” atiuleh amanjong “Ahsijolneng hel’a cheding kahin eidei nadem? atile Lomlhang hon deipon nate hungin lang lou neihungvat hu taovin” atiule alunghangin avei asan khumin adalha tai. Chua pat chun Palchatot jong ache che kit le munkhat a hin gitcha honkhat in Twikhuh anakhot un ahi. Nisatlai ahijeh chun Gitchate chu dangchah’a thigam diu ahitan, iti akhot vangun twi akikhot doh thei mong mong tapouvin ahi.  Hichun Gitcha hochun “Nangpa hoija nache ding ham tia adoh ule amanpan, “Ahsijolneng hel’a kache ding ahi, eidei nadem” atile Gitcha honchun “Deipon nate, chusang chun katwikhuh khot nuhi neihung khot hu taovin” atiuvin ahile koi twikhuh khot hu malah chun leisai athekhum in dalhatai. Hichun Palchatot chu ache che kit in ahile munkhat’a Mol le Mol kahlah a chun Meiluom ho suhna ding helouvin ana kiting den taovin , Meiluom hochun, “Nangpa hoija nache dingham?” tia adoh ule man jong “Ahsijolneng hel’a kache ding ahin, eidei nadem?” atile atile amahon, “Dei pon nate, chusang chun kalampi diu neihung hiljo taovin” ahin tiuvin ahile amajong alung ahang in achen aga nam chah cheh jon, ahin dalha tan ahi.
Hiti chun ama jong ache che leh akhon khon nan ahsijolnengte chen na khomol chu agalhung tan ahi. Hichun Palchatot chun a Thalpi akilah doh in agahkap le Thalpichang chu alengin ahsijolneng insunga agachu tan, Ahsijolneng “Hiche mol jonghi hoiya kon hija” atin aheh bongin innoi lama chun apaimang tan ahi. Chujou chomkhat jouvin Palchatot chu Ahsijolneng te in agalhungtan ahi. Chu in Palchatot chu Ahsijolneng  kom’a “Nangnu kathalpi hinkap chu nana mulou ham? tin adong tan ahile Ahsijolneng in jong “Molkang khat vang insunga kamun, hoilam molkang hija katin kaheh bongin kapaimang tai” atipeh tan ahi. Nilhah lam ahung hitan, Palchatot chu athachol toh ahile agil ahungkel tan ahile Cholhanga Khangphei chunga chun alumin akicholdo tan ahi. Ahsijolneng nule pa Louva kon chu ahung vailhung lhontan, Ahsijolneng nule pa chun, “Jinpa hi valup ham, kel-lup ham?” tia adoh lhon leh “Valup hija khu” tin Ahsijolneng in adonbut in ahi. Palchatot chu jan khovah hel in gilkel athoh in, jingkho ahungvah phat chun lungna tah in inlanga akile tan ahi.
Ahsijolneng heldoh louva Palchatot ahomkeuva ahung kile chu Mumchatot in ahetphat in ama jong Ahsijolneng hel dingin ajingkho ahungvah phat in akipat doh tan ahi. Hichun Mumchatot jong ache che le munkhat’ah Nupi khat in Twi anakhaijin ahi.  Nupinu chun Mumchatot kom’a “Nangpa hoija nache ding ham?” atile amanjong “Ahsijolneng hel’a cheding kahin, eidei nantem ole eidei hih dem” agah atile amanun jong “deinan nate katwipoh hi neihung pat tan” ahintin aman jong agapat doh tan ahi.  Mumchatot jong  chua kon chu ache chekit le munkhat a hin Nupi khat in Thing anapon, amanu chun “Nangpa, hoija cheding nahim?’ ahin tin ahileh aman jong “Ahsijolneng hel’a cheding kahin, eidei nantem ole eidei hih dem” agah atile amanun jong “deinan nate, kathingpoh hi neihung pat tan atin ahile Mumchatot chu ache pheijin agapat doh in akholjin na aban ajompeh kit tai. Mumchatot jong ache kit’a ahile  munkhat’a hin pasal khat in Sum ana suijin ahi. Amanpan, “Nangpa hoija che ding nahim atile amapan, “Ahsijolneng hel’a cheding kahin, eidei nantem ole eidei mo jeng dem” agah atile  mipa chun “Dei nan nate,  kasum suihi neihung suihu tan” atile ama jong ache pheijin Sum chu aga sui hu tan ahi. Chujou vin Mumchatot chu ache che kit in ahile munkhat a hin Gulngongsan khat hi Sachepthang’ah ana oh tan ahi.  Hichun Gulngong jong eihuhdoh ding khat ahunge tin kinem tah in, “Nangpa hoija nache ding ham?” tia adoh le amapan jong “Ahsijolneng hel’a kache ding ahin eidei nantem ole eidei hih dem?” atile Gulngongsan chun “Deinan nate, neihung sutlham tan” atileh amajong ache pheijin Gulngongsan Sachep thanga ohchu agasut lham tan tahi. Gulngongsan jong akipah behseh jengin “Hepu, nagenthei nalungdon nahahsat nikho leh neihin geldoh tei teijin” atin akitholmang jeltan ahi. Mumchatot jong ache che kit’a ahile munkhat a Lomlhang khat ana bungun lou ana vat un ahi. Amahon “Vo Nangpa, hoija nache ding ham?” atiuleh amanjong “Ahsijolneng hel’a cheding kahin eidei nadem ole eideimo jeng dem? atile Lomlhang hon “dei nan nate” hungin lang lou neihungvat hutaovin” atiule amajong ache pheijin Lomlhangho louvat chu agavat hu le alouvat uchu ahinvat jou  loichel jengun, lomlhang ho akipah behseh un, “Hepu nagenthei nahahsat nikho leh neihin geldoh tei teijun” atiuvin ahi. Chua pat chun Mumchatot jong ache che kit le munkhat a hin Gitcha honkhat in Twikhuh anakhot un ahi. Gitchate chu dangchah’a thigam diu ahitan, iti akhot vangun twi akikhot doh thei mong mong tapouvin ahi.  Hichun Gitcha hochun Munchatot kom’ah “Nangpa hoija nache dingham tia adoh ule amanpan, “Ahsijolneng hel’a kache ding ahi, eidei nadem ole eidei modem” atile Gitcha honchun “Deinan nate, hungin lang katwikhuh khot uhi neihung khot hutaovin” atiuvin ahile Mumchatot jong ache pheijin Gitchate twikhuh chu agakhot khu in, Twi jong ahin jaaptheng peh in achipsah tan ahile Gitcha te akipah behseh jeng un ahi.  Hichun Gitcha hochun “Hepu nalungdon nahahsat nikho leh neihin gel tei teijun” atiuvin Gitchate jong chu ahin dalha tai. Hichun Mumchatot jong ache che  kit in ahile munkhat’a Mol le Mol kahlah a chun Meiluom ho suhna ding helouvin ana kiting den taovin , akisunoh cheh chuh jengun ahi. Meiluom hochun, “Nangpa hoija nache dingham?” tia adoh ule man jong “Ahsijolneng hel’a kache ding ahin, eidei nadem ole eidei hih dem?” atile  amahon, “Dei nan nate, keiho hi suhna ding helou kahiuvin kalampi diu neihung seipeh un” ahintiuvin ahile Mumchatot jong achen Meilom ho chu agamut cheh in, “cheuvin lang Molchin chin lah chu juipeh taovin” atipeh le Meilom hojong aseibang chun Molchin chin lah chu ajuipeh taovin ahi. Hijeh chun tunigeija  hi Meilom honin Molchin lah dung ajuipeh nahlai u ahi. Meilom hon “Hepu nalungdon nahahsat nileh neihin sumil hih beh un” atiuvin akitolmang tauvin ahi.  Mumchatot chu ache kit in ahile  akhon khon nan Ahsijolnengte chenna mun aphah ding kon chun Kolkhat ana umin hiche muna chun Mumchatot chun a  Thalpi akilah doh in agahkap le Thalpichang chu alengjel’in Ahsijolneng  ponkhon na komchan agachun hichu Ahsijolnengin amuphat in “Kapatphei molding hinante” atin phatechan akikoi tan ahi. Chomkhat jouvin Mumchatot chu Ahsijolneng te in agalhungtan ahi. Mumchatot chun Ahsijolneng koma “Nangnu, kathil hinkap chu namulou ham?” atin agah dongin ahile amanun “Kamunai, phate chan kahetup in kakoi tai” atipeh in ahi. Hichun ahsijolneng in bu le Me tuitah in ahonpeh in Mumchatot chu vaset in anehsah in Chosah Khangpheija chun alupsah tan ahi. Nilhah ahung hiphat in Ahsijolneng nule pa Louva kon vai ahunglhung lhon tan, Ahsijolneng kom’a “Jinpa hi Va-lup ham Kellup ham?” tia ahindoh lhonle Ahsijolneng in “Kellup ahi” atipeh tan ahi. Jingkho ahungvah phat in Ahsijolneng pan Mumchatot koma “Ahile tupa, ibol hunga nahim?” tin adong in ahile aman jong “Hepu nachanu Ahsijolneng hel’a hunga kahi” atitan ahi.
Ahsijolneng pa chun “Tupa chuti chu ahile tol’a hin Si-umkhat bolhang ting nalo dimset kit jouva ahileh kachanu toh nakichensah nange” atipeh tan ahi. Chuphat chun Mumchatot chu akingaito to jengtan ahile phat chomkhat jouvin Gitchaten “Hepu nalungdong nahahsat nileh nehin geldoh teitei jun” atiu chu ahin geldoh tan ahi.  Chutah chun Gitchate chu ahungleng lut jengun ahi. “Hepu lungdong hih beh in keiho ka umnauve” atipeh un, Si-kibolhase chu chomlou kah chun Um sunga chun alohdim sohkei taovin ahi. Hichun Mumchatot chu achen Ahsijolnengpa koma chun “Hepu, kalohdim sohtai” atin agapetai. Ahsijolneng pa chun “Tupa ahiloule tun inlhanga songpeh lentah khu gadomlut inlang leitol’a ka nisa lum oina ding in neikoipeh tan, chuteng kachanu Ahsijolneng kipuinan nate” atipeh kit tan ahi. Hichun Mumchatot jong alungkham lheh  kit tan, akingaito to lai hin Meilom hon  “Hepu nalungdon nahahsat nileh neihin sumil hih beh un” tia aseiju chuleh Lomlhang hon  “Hepu nagenthei nahahsat nikho leh neihin geldoh tei teijun” tia availhah naochu ahin geldoh kittan ahi. Hitah chun Meilom chu ahung kitollut jengun, chule Meilom lah a chun Lomlhang ho chu thipchet in guhthim in ahung kitol’un,  “Nangpa lungkham hihbeh in keiho ka umnauve, nangma heisa lut lut in lang keihon abonchan na dop peh nauvinge” atipeh tauvin ahi. Mumchatot chun hiti chun abol in aheisa lut lut in Lomlhanghon Songpi chu adom un, Meilon hon Lomlhangho asel un, Songpi lentah chun Ahsijolnengpa leitol’a chun adomlut tauve. Hichun Munchatot chu Ahsijolnengpa koma achen “Hepu Songpeh chu kakoipeh tai, ahsijolneng chu neipe tan” atikit tan ahi. Chuphat chun Ahsijolneng pa chun “Tupa, kati jouse la neibolpeh soh tan jing tengleh kachanu Ahsijolneng hi  na kipui ding himai tantin, tun achaina kheh ding hitante,  nache lhon tengle na buchunna lhon ding inlhanga Linglah’a naathel khu ehlou hel’in galou tan” atipeh kit tan ahi. Mumchatot chun linglah a ehlou hel’a thelna galoding chu alung adonglheh jeng kit tan ahi. Alungdon laitah chun Gulngongsan’in “Hepu, nagenthei nalungdon nahahsat nikho leh neihin geldoh tei teijin” atichu ahin geldoh tan ahi. Hiche pet pet chun Gulngongsan chu akom ahunglhung pai jeng in ahi. Gulngongsan chun “Hepu lungdong hih beh in keima ka umnai, ken galopeh nange” atin linglah’a chun akithol jel’in Nathel chu ehlou hel in agalopeh tan ahi. Chuphat chun Mumchatot chu Ahsijolnengpa koma achen “Hepu, Nathel chu kagalou tai” aga ti tan ahi.
Ajing kho ahungvah phat in Ahsijolnengpa chun aseibangin Bu le Me phatah in achunpeh in achanu Ahsijolneng toh Mumchatot chu alhadoh tan ahi. Amani jong akipatdoh lhon in ache che lhon a ahileh munkhat’a hin Lhomi Twikhuh asudoh lhon tan, hiche kom  alhunlhon chun Ahsijolneng in Nih akihai ahin geldoh in Mumchatot koma asei leh Mumchatot in “Ahilou le nangma hilaiya hi ana umin lang keiman gala nang’e” atin, Kem sangtah dopeh in achunga atousah in ama chu inlam’a Nih lading chun ache tan ahi.
Mumchatot jong apute inlanga Nih ladin akile kit tan ahi. Chujou chomkhat jouvin Lhominu twikhaiyin ahungin, Kemnoija chu adin leh Ahsijolneng le(shadow) chu amudoh tan, aman jong “Ka le sam neisel selpi, neisel sel kenla ima neilouva” atin anihto abeng in akichop ji leh Kem chunga um Ahsijolneng chu anui ajabehseh in agah nuiya ahile Lhominu chun amudoh tan ahi. Hichun Lhominun, “Nangnu, iti nakal ham?” atin ahile Ahsijolneng’in “Katolam vanlang kangat’a kalu lam tol lang kangat’a kakal ahi” tin aseipeh tan ahi. Lhomi nun hitia chu abol’a akalji leh akilehlha  jitan ahi. Chomkhat jouvin, Lhominun “Nangnu, nakal dan phaten neihil temin, na umna kapha thei mong mong tapoi” ati kit in ahi. Ahsijolneng in aseingai asei kit in, Lhominu jong atolam vanlam angat’a alulam tol lam angat’a akal kit le akaldoh thei deh tapon ahi. Achai chainan, Lhominun, “Nangnu, nakaldan phatea neisei peh lou leh na umna Kem kaphuh ding ahi” atin akhut’a Kem khom chu asat sat’a ahile Ahsijolneng chun ahintahsan in akicha tan ahi. Ahsijolneng akichat phat in akaldan chu ahiltan ahi. “Nalulam vanlam nganlang, natolam tol lam ngan hungkal lechun kaldoh tan nate” atipeh tan ahi. Chutah chun Lhominun aseibanga abol’a akal leh akal doh tan ahi. Lhominu Kemchunga akaldoh phat in “Gol, Hit kivetpeh hite” atin Hit akivet peh lhon tan ahi. Lhominun, “Gol keiya ve masan” atin Ahsijolneng chun avetpeh tan ahile Lhominu Hit ho chu Lungmul le Tanngol ngen ahin, athao thei dan dan, Ahsijolneng chu atimul athou leu jengin ahi. Lhominun, “Gol kahit namat teng neihinpe ji in” atin, Ahsijolneng in jong agahpe jin ahile Lhominu chun anehchai thu thu tan ahi. Phat chomkhat jouvin Lhominu chun “Gol, tun nanga ve tange” atin, Ahsijolneng hit chu avetan ahi. Hit ve bang akisan, akhut tin’in Ahsijolneng tuhkhuh sihlut in athi achop hamdah dah jengin ahile achop kangin ahile Ahsijolneng athitan ahi.
Ahsijolneng athi phat in alongchu Lhominu chun pam lama aga koimang tan ahi. Hichun Lhominu chun Ahsijolneng vonho chu akilah in alhingset in akivon tan ahi. Chujou chomkhat jouvin Ahsijolneng jipa Mumchatot chu ahunglhung tan ahi. Mumchatot chun ave ven ahile ajinu chu Ahsijolneng toh kilou asa tapon ahi. Amanpan jong “Kajinu nahipoi, nang koi nahim? atileh Lhominu chun “Iti kahida dingham” tin adachah kheh jengin ahi. Mumchatot in “Nakhut jung jong asaovin” atile Lhominun “Nahung nading kako ko nalam’a sao ahitai atitan ahi.  Aman jong na mitmul hojong asao jenjun jenge” atileh Lhominun “nahung nading kavet vetna’a saodoh ahitai” tin asei kit in ahi. Mumchatot chun ahilou le che hitin Ahsijolneng nahile lampi jong he in natin chule ka Uichalpan jong nanahet ding ahi” atin inlam jonin ache lhon tan ahi. Lampia chun Lhominu chu lampi hilou lou lama ache jing tan ahi. Mumchatot in “Lampi hitalou pichu nachena” atile amanun jong “Kahet nah chu, moh’a ule nao dam dam nam katia chu” atin akilep ji tan ahi. Phatchom khat jouvin In agalhunglhon tan ahile Uichalpa chun anahap hap jeng tan ahile Lhominun jong “Iti Ui kihi ja tule tu kah’a mi kihaija” atin, Uichalpan aha hapcheh cheh phat chun ahin ngih tan ahi.
Nikhat Lhominu chun inlhanga a’eh athah le a’eh chu Um-guiyin ahungkeh doh in ahi. Mumchatot le Lhominu chu niseh le Lou akonji lhonin, amani Lou kon kah le inlhanga Um-guiya kon chun Ahsijolneng chu ahungdoh jin “Hing-nenu lhatna, Sel-nenu lhatna” atin insung chu athehngim seljin thilkeo lokeo ho jong ahetup peh jin ahi. Mumchatot in thil umdan chu avet vet’a ahile adatmo lheh jeng tan ahi. Nikhat Lou konveh akisan akigodoh in sunlam thim hin ahungin avetlhih le Ahsijolneng chu amudoh tan ahi. Chuphat chun Mumchatot in jong Ahsijolneng chu amat jenga ahile amanun “Neilhan neilhan! naloinun eineh kitding ahi” atin, hinla alhadeh pon ahi. Nilhah ahunghitan, Lhominu jong Louva konin ahung vailhung in, ahung lhun lhun in twikhaiya achetan ahi. Lhominu twikhaiya ache ahunglhun phat in aloipa Mumchatot koma chun “Kotbul’a katwibel neihung patlha in” tin aloipa akou tan ahi. Hichun Mumchatot injong achemjam akilah in kotbul lama chun ache phei in Lhominu koma chun “Kunjep in, kamaipha jep poi” atin akunlai tah in achemjam in Lhominu chu bongni ason atolam chu inlhanga avuijin, alulama chu insah langa avui tan ahi. Chujou phat chun Mumchatot le Ahsijolneng chu kipahtah in achengkhom lhon tan ahi.
Phat chomkhat jouvin Lhominu bohni aso’a bohkhat atolam inlhanga avui chu Nachaang phung in ahungkeh doh in, bohkhat alulam insah’a avui chu Songpi ahung kisoh tan ahi. Hichun Mumchatot chun ajinu Ahsijolneng koma chun “Inlhanga Naachang le Insah a Songpi khu  khoikha hih beh in” tin athukham tan ahi. Hinla Phat ahungche chen ahile aloipan athukham na chu ana sumil tan ahi. Nikhat Bu chunna ding ahetlou phat in aman jong inlhanga naachang chu agalan ahile Nachang chun ahin vallhum dentan ahi. Mumchatot in ahetdoh doh in achen Nachang chu aphuh in akhedoh tan ahi. Hiti chun phat ahungche che kit in ahile aloipan athuhil naho ana sumil kit tan ahi. Nikhat  Ahsijolneng chu ache’n insah’a Songpi chunga chun Nao-jundap agadah a ahile Songpi chun ahin vallhum kit tan ahi. Aloipa Mumchatot chu alungdong tan khomiho akhomin, Songpi chu ahalkeh ule Ahsijolneng chu alhagao ahung lengdoh in Van lama aleng touvin Chaobu ho chu ahamsel sel jeng in ahi.
Aiju lhong te thusim

Masanglai jin eimite thusim khat ana ume. Khokhat a hin nupa khat ana umin, amani hin chapa khat anei lhon ahi. Nikhat hi hiche naosen chu akipui lhon in gammang la’ah Hakai (Ha) laijin anakon doh lhone. Hakai alainao gam chu inlang toh kigamlat tah ahitai. Hakai nehkham ahin kilaidoh lhon a inlam ahung kile lhon leh lampi panga chun Aaigi phung amulhon in, avet lhon le Aaiju chu Aigiphung bul’a chun anavum let lut in alhoh lhona aneh lhon le alhumlheh jenge. Amanin jong homtho tah in Aaiju chu alhong lhonin, Paipeh dimset alhohchai lhon phat in ahomtho khoplhon tapon ahi. Alhohbe kit lhonle apoh nading aum tapon, hichun naopohna ponlhe chun akhol kit lhon tan ahi. Paipeh ni dimset le ponvai dimset a alhohdoh lhon aaiju chu inlam a pohding tia ahin got lhon phat chun naosen toh akopjou lhon tapon aboiden lhon tai. Hichun a-in neipun, “ahipoi, naosen toh ikopjou lhon louding ahi, Aaiju akehkhat dalha hite” atileh ajinun aaiju chu a itval jengin, “Hitobang Aaiju lhum hi hoija avel’a kimu kit ding ham? Hijeh chun “itaijol’a peng nah nah, avel’a hungpeng kit kit hih ding ham, naosen hi dalha jeng hitin, aaiju bou po hitin chetahite” atileh ajipan jong, “ahingut e” akiti lhon in alaigilga lhon naosen chu gammang lah’a kotong khat a chun alupsah lhon’in ahindalha lhon tai. Aaiju chu ahin kipoh lhonin inlam’a kilungtoh tah in ahung lhontai.
Gammang gamgil lah chu gamsa, jule va hanta gam ahin, mihem tamloulai phat ahijeh chun gamsa anatha neijin mihem’a din gamlen lhaile na’a hinkho man chu chihthei ngai anahije. Naosen jong angailai Chunle Jo’n ngailut homthona beihel’a gamlah’a adalhah lhon chomkhat jouvin adangchah agilkel ahung kipan tan ahi. Kaa le mao ahinthon, thousi vaibongin abomin hinlah ahuhdoh ding le avengbit ding koima  aum tapoi. Ahpin bon anou te gimna le thoh genthei na jousea avenbit a, ahungkhan lhit kah a kituptah a achintup thei le  Aaijulhongte nupa chun ipidia ataigui le alaigilga lhon naosen chu gammanga chu gimgenthei le thousi vaibong, sihmi chenai athohsah lhon ahidem ? Laina tah’a kap’a, lhase tah’a kinuh nuh jeng naosen chu akhoto ding koima a umtapoi.  Chutia aka ka jeng laitah chun gammanga Lhominu khat gilkel’a nehding hol le le khat chu ahung tan, naosen chu ahinmu doh tan, nehding atile neo asavalin, Lhomi hijongle naosen gentheija akaa nale panpi ngai ahidan chu aven alungse tan, “tua kaneh sangin kivah ing kating, ahunglet tengle nehlhingin netange” atin a inlam’ah ahin kipoh tai. Naosen chu Lhominun phate chan avah in ahileh kumle lha ahung che chen, chapangpa jong Lom juithei chu ahunghi tai. Aloi agol hotoh akilom jiuvin, amachu alom chanpi hon anoise lheh jiu vin ahi. Ahung kinah ji tengu le aloihon “nuneilou panei lou” tin ahoujiu vin, tucha chempong hojong apohsah ji un a engbol lheh jeng jiuve. Nikhat chu Lhominu umlou kah in khosunga aloi phabep in vohding ahung go un, aman jong ipi kasuhmo hitam ? tia adoh le, “tuni a hi athiding nahitai. Nang nakithat jongle nahuhdoh ding koima aumpoi, chaga nulou palou, nang na um’a aphachom ding jong a umpoi” atipeh taove. Leitol langa pat a ahindel ule insunga ahungjamlut tan, kiselna ding ahetlou phat chun inkam’a akaldoh tan ahi. Aloihon mihem ahichu ahet jeh un anamu nompouvin ahi. Tollanga pat chun mihempa tilto chu molkangin asunjiuvin ahileh khatpa jong atijatji danchu seiding aheji pon ahi. Chutia a umjing phat chun ahung kigelin hiche hi ipi thu ham kahetdoh lou akhoh lheh tai. Hitia ka umjing le nikhat ahilou le nikhat chu kathi tei ding ahi atitai. Alom ho lah a chu aloi ngaitah khat ana umin ahi. Ama koma chun “golpa, ipi atile keihi iloi igol hon hibanga imudaova, nuneilou paneilou, nakithat jongle koima nahuhdoh ding a umpoi” tia eihou jingkei ju ham tia adoh doh jeng phat chun aloipan jong imajouse aseipeh tan ahi. Ven golpa, “Tua navahnu nanu khu nahingnu ahipoi, nangma hi mihem nahin, keiho hi Lhomi kahiuve. Nasenlaija nanu le napa’n a Aaijulhohna muna nadalhah lhon’a, navesui ding umlouva, gamgil’a thoisi vaibong, sihmi chenaijin nape’a naka ka jinglaija tua navahnu khun nahin kipoh’a, naletdoh tengle nehdia nakikoi ahi. Tua jong itih le naneh ding ham kiseithei lou ahi” atipeh tan ahi. Mihem pan jong, “Ahile golpa, tua ipi kabol’a pha ham” tin adongtan ahi. Aloipan, “Tua jong nehding nagot jing ahitan, navaikon navailhun sehle kotphunga phuhlhuh ding nagot jing ahi. Nakichihthei lou le hetman louva nahintha thei ahi. Hijehchun, navaikon navailhun sehleh, lunghang inlang kitom inlang, kalunggot kabol ding ahi, koiham kachunga thunei go, koiham kachunga vaihomgo tinlang kitom lechun nahin kicha tante.” Hitia aloipan athumop bang chun ama jong avaikon availhun sehleh akitomin ahileh Lhominun Mihempa chu akicha jep jep tan ahi.
Hiti chun nikho le phat ahung kitol tol in, chapangpa jong ahung gollhang lhing mong mong tan, “nikhat le hiche Lhominu hin eitha tei tei ding ahi” tichu geljing pumin hinkho ahin mang tan ahi. Hijeh chun ken katha masat angaitai tichun ahin gellha tai. Thana thei ding lungthim ahin gongtan, agamlen naji Chemjam chu akinol daojet in akikoi tup tan ahi.Jingkah khat Lhominu jing Twikahija che ahung kilen kotphung ahinphah chun gollhangpan, “Henu natwi thei doplhah peh inge” atin adoplhah got le phalel akisan, “natwithei kaphajou poije Henu habun in bung tadin” atin abunpet in atwithei pumin alol avat tan tan that tai. Lhominu atha chu Khomi ho koma jong ahetsah pon guhthimchan ahedoh/ akoidoh tan ahi. Hiphat chun achangin acheng tan ahi. Hiche kho a achanga achen jing chu dihthei asa tapon, “Midang in anu apa, asopi a u anao neicheh a lungmonga chengkhom a, keihi koiba kahim, kachanga kachen hi adihthei tapoi, kanu kappa beh kiholdoh tange” atitai. Aloipan aseipeh thu ho ahin geldoh in, anu apa asopi asang gam holdoh din akalsong tan ahi. Muoltin lhaangtin alhah tan hinlah anu le apa amudoh deh poi. Nikhat hi gamlah a thingpo’a hung nupa khat toh akimu ton, aman jong hichete nupa nung chu ahinjui tai. Khosung alut un, a inlhon chu veng ningkoi langpeh khat ahin, injong chu asedeh duh in, tapkong phung jong chu aapkhep khup jengin ana ume. Cha jong anei lhon pon, hijeh chun lunglengvai tah in hinkho amangjing lhon in kipana mong mong aneithei lhon pon ahi. Gollhang pan jong, “Kapu, Ipi tia lungnom mo keija hinkho naman lhon ham, keijong tunia pat’a nangni toh kachen khom ding ahitai, olmo lhon hih in” tia asei leh, aman, “Kanao, kiphatlam sah a, gena touna ding jong umlou, jingson janson jong kineilouva, genthei najouse kithoh a, ipi ibol vanga inchen namong mong umlou, hisang chun mundanga chetan” tin aseipeh tan ahi. Gollhangpan, “kiphalam lhon hih in, nangni umbangin um ngange. Nangni neh neh kaneh a, insung khat banga ichenkhom diu ahitai” tin adonbut’e. Hichenia patchun amani kom’ah a umin achengkhom taove. Nilhah in tapsah’ah atoukhom un akihoulim limtaove. Ajingin gollhangpa jong gamlengin achen, Sagol khat ahinpo tan ahille, tehse pi le tehse pu chu akipah behseh lhonin, a-insah a-inlhangho akhom lhon in anekhom taove. Ajingin avaikon doh kit in ahileh Sajuh lentah khat ahinpo kit in ahi. Ajeh chu Lhomi kho’a achenlaija aloi agol ho toh gamlenga saman a chejiuva, samat dan kihil themsa ahijeh a, agamlen tengle Sa polouva inn hung kile ngai lou ahi. Tehsepu le tehse pi jong akipah ma ma jenglhon tan, akithim hou lhon in “eini cha hileh ong” akiti lhonin, a-otcha lheh lhon tai. Khatpa chunla anule apa ahichu ahe kiu kiuvin, seidoh louvin achenpin ahi. Gollhangpa hungchen lut apatchun, ainchen alouchen u ahung kikhel tul tul tan, loubol thingpoh hihen, nehle chah hijongle minung ahinpha taovin ahi. Tehse tenin jong alungset lheh jeng lhon tan, ama umlouva phadingin akigel lhon tapoi. Nikhat gollhangpa jong aloukon na’ah akiggel in, anule apan asen atuija gammang lah’a, thoisi vaibong lah’a khotona beihel’a adalhah jeng lhon’a, taiguija peng le laigil’a peng mihem khat sanga Aaiju angailut joh lhon chu agelleh, donda dingham tin ahin gel in, hinlah ahung kigel kit in, “amani mimolheh henlang ngailut natoh chengkhom lhon hihjongle, tehnung voinunga agenthei lhon kakithopi louleh konba avet dingham, nulou palouva umho sanga kavang phanalai ahi” tin ahung kigel lhatan ahi. Ipi hileh amachu koi ahi kiphong din agel tan ahi. Nilhah’a tapkonga atoukhom laitah un, “Heno, ken thusim khat kasei nome, hingsei inge ong?” atileh anupa lhonin, “akhohpoi boi, seijin” atilhontai. Hiphat chun gollhangpan jong hitin ahinseije, “Masanglai jin nupa khat ana ume. Chapa khatbou anei lhonin asenlai jin nikhat gammang’a Hakai laijin acheovin, Aaiju minlai tah ahijeh chun aiju tampi ahin kilhoh lhontan pohjou lou khop in pot akisem lhon tan, naosen toh aiju toh kopjoulou ahiphat in Naocha khel in aiju joh chu ahin kipoh lhon in ahunglhon tai. Voujang natna beihel’a gamgil’a kidalha naocha chu, nehding hol’a vahle Lhominun ahinmudoh tan, nehdingla neo asah in, chule thoh gentheija a uma, thoisi vaibong le sihmi chennaiho ape’a aka ka jengchu avet le alungset’in, amanjong ahinkipoh in akivahtan ahi” tin Lhominun ahinvahdoh dan thusim ho ahinsei tan ahile, anule apa jong ahung kigel lhontan, akisih behseh, jumle jachat athohpi lhonin ahungkap doh lhontai. Vetna dingjong helouchun a umlhon tan, bolding dang umlou ahijeh chun achapa lhon kom’ah ngaidam akithum lhon tan ahi. Hiti chun a-inkouvin akikoijun akika to taovin, akingaidam to taove. Hiche nia patchun kingailu tah le lungmongle chamdel’in acheng khom taove.
Moral: Insunga khat mitmona kisim pehlouva kihetthem tohi kingailut punbena ahi. Mimo lheh jongle inu ipa hi jabolona sangpen le ngailut na sangpen pehdia lomtah ahi.
Thucheng hilchet:

Aaige – Aai kiti hi jat tampi aume. Ai’eng, Aivom, Ailhang, Aidulpong, Aipah chule adang dang aume. Hiche Aaigi hi thilkan na’a jong kimangthei ahi. Aphung bul’a aga umjia alom loma um ahin aminlaileh alhumdan anekha hon kihe ahi. Hiche aaigi hi Naang man’a jong kimangthei ahi. Adeh a Thomthang kamlai leh Palsom na’a kihamanji ahi.
Hakai- Hakai hi gamlah a keh khaogui Ha jatkhat ahi. Leinoi langa Balpi tobanga abal um ahi. Hichu kihon a kine theia hi.

Comments